10 leków, które źle przechowujesz — i nie wiesz o tym
Masz w domu leki. Prawdopodobnie kilkanaście, może kilkadziesiąt, jeżeli liczyć suplementy, krople do oczu i maści na dnie szuflady. I z dużym prawdopodobieństwem przynajmniej kilka z nich przechowujesz w sposób, który obniża ich skuteczność — albo wręcz sprawia, że stają się niebezpieczne.
To nie jest kwestia zaniedbania. Większość z nas po prostu nigdy nie przeczytała warunków przechowywania na ulotce, bo kto to robi. Kupujesz lek, kładziesz go na półkę w łazience i zakładasz, że jest w porządku. Ale „pokojowa temperatura” w łazience po gorącym prysznicu to nie jest pokojowa temperatura, o której pisze producent. A „przechowywać w lodówce” nie oznacza „gdziekolwiek w lodówce”.
Oto dziesięć leków, które najprawdopodobniej przechowujesz źle — i co z tym zrobić.
Najczęstsze błędy przechowywania leków
Większość domowych apteczek zawiera leki przechowywane w warunkach, które obniżają ich skuteczność. Najczęstsze błędy to: insulina w drzwiach lodówki (za dużo wahań temperatury), krople do oczu używane ponad 28 dni po otwarciu, czopki w pokojowej temperaturze latem (miękną i tracą dawkę), syropy w łazience (wilgotność 80%+), nitrogliceryna w plastikowym organiserze (substancja czynna wchłania się w plastik), probiotyki poza lodówką (bakterie giną). Każdy lek wymagający specjalnych warunków przechowywania powinien być oznaczony — czytaj ulotkę i zanotuj warunki.
1. Insulina w drzwiach lodówki
Insulina, której jeszcze nie otworzyłeś, powinna być przechowywana w lodówce w temperaturze 2-8 stopni Celsjusza. Do tego momentu większość ludzi ma rację.
Problem polega na tym, gdzie w lodówce ją trzymasz. Drzwi lodówki to najgorsze miejsce. Temperatura tam waha się najbardziej — za każdym razem, gdy otwierasz lodówkę, drzwi są wystawione na ciepłe powietrze z kuchni. Poza tym, w drzwiach jest wibracja od zamykania i otwierania.
Insulina powinna stać na środkowej półce lodówki, z dala od tylnej ścianki (gdzie może zamarznąć) i z dala od drzwi (gdzie jest za ciepło). Zamrożona insulina traci skuteczność nieodwracalnie — nie ma sensu jej rozmrażać i używać.
Druga rzecz, o której wiele osób nie wie: insulina, którą otworzyłeś (pen lub fiolka w użyciu), nie musi być w lodówce. Większość insulin zachowuje stabilność przez 28-42 dni w temperaturze pokojowej (do 25-30 stopni, zależnie od typu). Wstrzykiwanie zimnej insuliny jest mniej komfortowe i może wpływać na wchłanianie.
2. Krople do oczu po otwarciu
Krople do oczu mają dwie daty ważności — jedną wydrukowaną na opakowaniu (przed otwarciem) i drugą, którą prawie nikt nie zna: termin ważności po otwarciu. Dla większości kropli do oczu wynosi on 28 dni.
Dwadzieścia osiem dni. Nie pół roku. Nie „dopóki nie skończą się w buteleczce”.
Po otwarciu krople do oczu są narażone na kontaminację bakteryjną. Każde dotknięcie końcówki zakraplacza do oka, palca, rzęsy — wprowadza mikroorganizmy. Konserwanty w kroplach hamują ich namnażanie, ale nie w nieskończoność.
Jeżeli masz otwarte krople do oczu w szufladzie od trzech miesięcy, wyrzuć je. A następnym razem, gdy otworzysz nowe opakowanie, zanotuj datę otwarcia — na opakowaniu lub w aplikacji.
3. Czopki w temperaturze pokojowej
Czopki (doodbytnicze lub dopochwowe) są zaprojektowane tak, żeby topnieć w temperaturze ciała — czyli około 36-37 stopni. To oznacza, że w temperaturze pokojowej, szczególnie latem, gdy w mieszkaniu robi się 28-30 stopni, czopki zaczynają się odkształcać.
Częściowo roztopiony i ponownie stężały czopek to nie ten sam czopek. Substancja czynna może się nierównomiernie rozprowadzić, a zmieniony kształt utrudnia aplikację.
Większość czopków powinna być przechowywana w temperaturze poniżej 25 stopni. W praktyce, szczególnie w lecie, oznacza to lodówkę. Sprawdź ulotkę konkretnego preparatu — ale jeżeli masz wątpliwości, lodówka jest bezpieczniejszym wyborem niż półka w sypialni w lipcu.
4. Syropy w łazience
Łazienka wydaje się logicznym miejscem na leki. Jest blisko lustra, blisko wody, jest tam szafka. Problem polega na tym, że łazienka to najgorsze pomieszczenie w domu do przechowywania leków.
Temperatura w łazience zmienia się gwałtownie — gorący prysznic podnosi ją o kilka stopni w ciągu minut. Wilgotność po kąpieli potrafi sięgać 80-90 procent. Te wahania przyspieszają degradację wielu substancji czynnych, szczególnie w formie płynnej.
Syropy są na to szczególnie wrażliwe. Wysoka wilgotność może wpływać na konsystencję, ułatwiać rozwój drobnoustrojów (szczególnie po otwarciu) i zmieniać stężenie substancji czynnej.
Leki powinny być przechowywane w suchym, chłodnym miejscu o stabilnej temperaturze. Sypialnia, przedpokój, szafka w salonie — praktycznie wszędzie jest lepiej niż łazienka.
5. Nitrogliceryna w plastikowym pojemniku
Nitrogliceryna (tabletki podjęzykowe stosowane w dusznicy bolesnej) jest jednym z najbardziej wymagających leków pod względem przechowywania. Substancja czynna jest lotna — dosłownie ucieka z tabletek, jeżeli nie są odpowiednio zabezpieczone.
Nitrogliceryna reaguje z plastikiem. Przechowywanie tabletek w plastikowym organiserze na leki (tych popularnych pudełkach z przegródkami na dni tygodnia) powoduje, że substancja czynna wchłania się w ściankę plastiku i tabletka traci skuteczność.
Nitrogliceryna powinna być przechowywana w oryginalnym, szczelnie zamkniętym, szklanym pojemniku w ciemności. Nie przekładaj jej do organizera. Nie noś luzem w kieszeni. Jeżeli Twój bliski stosuje nitroglicerynę, to jest lek, który może uratować życie w napadzie dusznicy — i musi działać, gdy jest potrzebny.
6. Probiotyki poza lodówką
Nie wszystkie probiotyki wymagają przechowywania w lodówce — niektóre szczepy są liofilizowane i stabilne w temperaturze pokojowej. Ale wiele popularnych preparatów zawiera żywe kultury bakterii, które wymagają chłodzenia.
Problem polega na tym, że apteki czasami przechowują probiotyki na zwykłych półkach, a pacjenci nie czytają informacji o przechowywaniu. Efekt: kupujesz preparat z miliardami żywych bakterii, kładziesz go na szafce nocnej i po dwóch tygodniach masz miliardy martwych bakterii. Skuteczność — żadna.
Sprawdź ulotkę. Jeżeli jest napisane „przechowywać w temperaturze 2-8 stopni” — to jest lodówka, nie „chłodne miejsce” w przedpokoju.
7. Antybiotyki w płynie po rekonstytucji
Antybiotyki w formie proszku do przygotowania zawiesiny (najczęściej stosowane u dzieci — amoksycylina, azytromycyna, cefalosporyny) mają szczególne wymagania po rozpuszczeniu w wodzie.
Przed rozpuszczeniem proszek jest stabilny w temperaturze pokojowej przez miesiące. Po dodaniu wody — zegar zaczyna tykać. Większość zawieszonych antybiotyków ma termin ważności 7-14 dni od przygotowania i wymaga przechowywania w lodówce.
Ile razy zdarzyło Ci się znaleźć butelkę rozpuszczonego antybiotyku w szafce z lekami, trzy miesiące po zakończeniu kuracji? Taki lek nie nadaje się do użycia. Nie „na wszelki wypadek”, nie „może jeszcze zadziała”. Do wyrzucenia.
8. Kremy i maści w upale
Maści i kremy dermatologiczne — kortykosteroidowe, antybiotykowe, przeciwgrzybicze — są emulsjami, czyli mieszaninami substancji, które w normalnych warunkach się nie mieszają. Wysokie temperatury mogą rozbić tę emulsję.
Zobaczysz to gołym okiem: krem się rozwarstwiła, na powierzchni pojawia się oleisty płyn, konsystencja zmienia się z gładkiej na grudkowatą. Ale nawet jeśli krem wygląda normalnie, podwyższona temperatura może przyspieszyć degradację substancji czynnej.
Nie zostawiaj kremów w samochodzie latem. Nie kładź ich na parapecie. Nie przechowuj w łazience (patrz punkt 4). Szafka w sypialni, z dala od grzejnika i okna, to wystarczające miejsce.
9. Inhalatory w bezpośrednim słońcu
Inhalatory ciśnieniowe (pMDI — te popularne „pufki” na astmę) zawierają substancję czynną pod ciśnieniem w pojemniku aerozolowym. Wysoka temperatura powoduje wzrost ciśnienia wewnątrz pojemnika, co może zmienić dawkę wydawaną przy każdym naciśnięciu.
Ale jest gorzej. W ekstremalnych przypadkach (np. inhalator zostawiony w samochodzie w pełnym słońcu latem) pojemnik pod ciśnieniem może eksplodować. To nie jest częste, ale producenci ostrzegają przed przechowywaniem w temperaturze powyżej 50 stopni z konkretnego powodu.
Inhalatory przechowuj w temperaturze pokojowej, z dala od źródeł ciepła i bezpośredniego słonecznego światła. I nigdy nie zostawiaj ich w samochodzie — temperatura w zamkniętym aucie w letni dzień potrafi przekroczyć 70 stopni na desce rozdzielczej.
10. Otwarte leki po terminie „zużyć w ciągu X dni”
To jest pozycja, która dotyczy niemal wszystkich. Na wielu lekach — kroplach do oczu, syropach, zawieszonych antybiotykach, insulinie, niektórych kremach — oprócz daty ważności jest informacja: „Po pierwszym otwarciu zużyć w ciągu 28 dni” (albo 7, 14, 42 — zależy od leku).
Ta informacja jest na tyle ważna, że producent umieszcza ją na opakowaniu, a na tyle ignorowana, że praktycznie nikt jej nie przestrzega. Otwierasz krople do oczu, korzystasz z nich przez tydzień, odkładasz na półkę i wracasz do nich za cztery miesiące. W tym czasie termin po otwarciu dawno minął.
Problem: prawie nikt nie pamięta, kiedy otworzył dane opakowanie. Tutaj pomaga nawyk: po otwarciu leku, zanotuj datę na opakowaniu markerem. Albo zrób to cyfrowo.
Jak mojApteczka pomaga
Zapamiętanie warunków przechowywania dziesięciu, dwudziestu, trzydziestu leków jest nierealistyczne. Ale możesz stworzyć system, który będzie pamiętał za Ciebie.
W mojApteczka możesz korzystać z notatek, aby zapisać warunki przechowywania przy każdym leku: „lodówka, środkowa półka”, „zużyć do 15.04”, „nie przekładać do organizera”. To zajmuje sekundy przy skanowaniu leku, a potem masz tę informację zawsze pod ręką.
Funkcja alertów terminów przypomni Ci, gdy lek zbliża się do daty ważności — zarówno tej „fabrycznej” wydrukowanej na opakowaniu, jak i tej, którą sam ustawisz (np. 28 dni od otwarcia).
Nie musisz polegać na pamięci. Nie musisz rysować dat markerem na opakowaniach (choć to też jest dobra metoda). Wystarczy, że raz przy skanowaniu poświęcisz chwilę na przeczytanie warunków przechowywania i zapiszesz je w jednym miejscu.
Zasada na koniec
Przechowywanie leków brzmi jak banalny temat. Ale źle przechowywany lek to lek, który może nie zadziałać wtedy, gdy najbardziej go potrzebujesz. A w przypadku niektórych preparatów — takich jak insulina czy nitrogliceryna — to jest różnica między skutecznym leczeniem a zagrożeniem zdrowia.
Przejrzyj swoją apteczkę. Sprawdź, gdzie trzymasz te dziesięć leków. I jeśli chcesz mieć porządek w lekach raz a dobrze, wypróbuj mojApteczka. Zeskanuj, zanotuj, ustaw alerty — i zapomnij o stresie. Aplikacja Android jest również dostępna na Google Play.
Masz pytania lub sugestie? Napisz do nas: kontakt@mojapteczka.pl